Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı

Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı, Utanç Duygusu, Psikolog, Terapist, Terapi Kadıköy, Terapist Moda, Psikolog Mecidiyeköy, Psikolojik Danışman Şişli, Psikolog Taksim, Psikolog Kadıköy, Moda Psikolog, Psikolojik Danışmanlık Merkezi

Kendiliğe dair objektif bir farkındalık, utanç duygusu ve gizlenme ihtiyacı ile ilişkilidir. Utanç duygusu, gizlenme ihtiyacı yaratır. Utanç duygusu, acı vericidir, bir an önce geçmesini isteriz, onu ifade etmeye veya onun hakkında konuşmaya dair bir arzu duymayız; çünkü bunu yapmak utanç duygusunu tekrar deneyimleme riski yaratır. Utanç, bir ölçüde de yayılan bir duygudur, kendi içimizde biraz sızı hissetmeden başkasının utancına şahit olmak pek mümkün olmayabilir. Bir başkasının utanç duygusunu araştırmak, kendi içimizdeki utanca temas etmemize neden olabilir. Utanç duymaktan dolayı utanmaya eğilimliyizdir, bu nedenle utanç duygusunu inkar etme ya da saklama ihtiyacı duyabiliriz. Utanç duygusunun çeşitli halleri ve utanç duygusuna karşı oluşturulan psikolojik savunmalar; depresyon, bipolar, şizofreni, yeme bozuklukları, kişilik bozuklukları, sosyal fobiler, bağımlılıklar, cinsel perversyonlar gibi birçok klinik psikolojik rahatsızlığın belirleyicisidir. Utanç duygusu, diğer bazı kompleks duygulanımların içinde de bulunur: Hiddet, kıskançlık, çaresizlik, umutsuzluk, hor görme, kibir, hırs, gurur ve zalimlik… Eğer utancı anlayabilirsek psikopatolojiyi ve dolayısıyla sağlıklı olanı da anlayabiliriz.

Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı-
Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı-

Utanma Deneyimi ve Utanma Duygusu

Utanma deneyimi ve genel olarak utanma duygusu arasında fark vardır. Utanma deneyimi bir anlık olarak yaşanır; ancak utanma duygusu, kişisel ve toplumsal huzur ve iyilik halimiz için gereklidir. Utanma duygusu, psişik dünyamızın koruyucusudur.

Utanç Duygusunun Kaynakları

Utancın bir sürü kaynağı olabilir. Bir kişi kendisi hakkında neredeyse her şeyle ilgili utanabilir: Görünüşü, giyimi, tutumu, bedensel özellikleri, kişilik özellikleri… Kendini tanımladığı şeylerle ilgili de utanabilir: Etnik kökeni, doğduğu ülke, vatandaşı olduğu ülke, dini, ailesi… Kabul edilmeyi ve değer görmeyi arzuladığı kişi veya gruplar tarafından reddedildiğinde utanabilir. Sevilmeme, sevgiye dair kayıp hissi, sevilen önemsenen biri tarafından sayılmama da utandırabilir. Yeterli hissetmeme ya da önceki yeterlilik hissinin kaybı –örneğin hastalık veya yaşlılıkla birlikte yeterlilik hissinin kaybı olabilir- utandırabilir. Beden, zihinsel fonksiyonlar ve duygular üzerinde hakimiyet kuramamak utanç duygusunu körükleyebilir. Çocuklukta, diğerleri tarafından utandırılmasa da idrar veya dışkı tutamama haline utanç eşlik eder. Kişi, bir şeye maruz kalmaya hazır olmadığı zaman o şeye maruz kaldığında da utanç hissedebilir. Kişisel sınırlara saygı gösterilmediğinde utanç ve hiddet ortaya çıkabilir. Utanç, bedensel fonksiyonlarla da ilişkili olabilir; yemek yeme, boşaltım, cinsellikle ilgili olarak açığa çıkabilir. Kişi, kendini ‘yüceltmediği’ bir dürtü tarafından kontrol ediliyor hissettiğinde de utanç duygusuna karşı hassaslaşır. Kişi, kendi isteklerine ulaşamadığında ya da başkalarının beklentilerini karşılayamadığında da utanç hissedebilir.

Utanç duygusunu deneyimleyen bir kişi, bilinçli olarak bunu fark edemeyebileceği gibi bilincinde olduğu bir durumda da net bir şekilde nedenlerini tanımlayamayabilir. Utanma deneyimi üç şekilde gerçekleşebilir:

1. Açık bir şekilde, bilinçli olarak deneyimlenen ve kabul edilen utanç duygusuna başı eğme, gözleri kaçırma, kızarma, karışıklık hissi ve kendiliğe dair acı veren bir farkındalık eşlik eder

2. Kişinin utanç deneyimini bilinçli olarak tanıyıp fark etmediği ancak utanma sinyallerinin eşlik ettiği durum 3. Mahcubiyet halinde kişi utandırıcı bir olayla baş etmektedir, bir şok yaşamıştır, derin bir utanç duygusundan ziyade mahcubiyet tanımlayabilir, ancak utanç verici olaydaki kendi rolünü takıntılı bir şekilde sorgulamaktadır.

Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı--
Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı–

Utanç Duygusu ve Kendilik Algısı

Utanç duygusu, kendilik algısıyla oldukça yakından bağlantılı olduğu için kendiliği daha iyi anlamak için utancı iyi anlamak önemlidir. Kendilik, ilişkisel ve bağlamsal bir yapıdır, kişilerarası alanda –ilişkisel veya özdeşimsel, bilinçli ya da bilinçdışı, erken dönemde ya da güncel olarak- nereye konumlandığımızla ve bunun devamlılığıyla ilgilidir. Utanç ve suçluluk duyguları; ötekilerin fiziksel varlığı karşısında olabilir, ötekilerin zihinde fantezi şeklinde algılanan varlığı karşısında deneyimlenebilir, ebeveynlerin onaylamaması veya cezalandırmasıyla çocuklukta yerleşmiş anksiyetenin yeniden canlanması şeklinde oluşabilir, kişinin kendi kabul ettiği değerler ışığında oluşabilir.

Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı---
Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı—

Psikanalitik Teoride Utanç Duygusu

Utanç duygusuna ilişkin Erikson’un psikanalitik katkısı önemlidir. Erikson, utancı kendiliğin kontrolü ve otonomiyi içeren kişilik gelişimi dönemlerinden anal dönem mücadelesine bağlar. Bu dönemin iyi bir şekilde geçirilmesi, çocuğa otonomi kazandırırken iyi bir şekilde geçirilememesi çocukta utanç ve şüpheye neden olur. Erikson, bütün gelişim dönemlerini bir durumun gelişmesi veya gelişememesi karşısında diğer durumun oluşması ya da oluşmaması şeklinde tanımlar: Temel güven duygusu karşısında temel güvensizlik duygusu –esas olarak ya biri gelişir ya diğeri-; otonomi karşısında utanç ve şüphe – ya biri ya diğeri gelişir-; girişkenlik ya da suçluluk duygusu; yeterlilik ya da yetersizlik duygusu; kimlik duygusu ya da rol karmaşası; yakınlık ya da yalıtılmışlık; üretkenlik ya da durağanlık; benlik bütünlüğü ya da umutsuzluk. Kaufman ise, bu iki uçlu psikososyal gelişim dönemlerinin negatif ucunun utancı kapsadığını, utancın başka bir formu olduğunu ve utancın yeniden ele alındığını ileri sürer.

Utanç duygusunu anlamaya yönelik başka bir psikanalitik katkıyı ise Piers yapar. Piers’e göre utanç, varolan benlik ve olmak istenen arasındaki açıklıktan kaynaklanır. Piers, suçluluk duygusunu kural çiğneme, ihlal etme ve suç ile ilişkilendirir; utanç duygusunu ise yetememe, yapamama, başarısızlık ile ilişkilendirir. Piers, utançtaki bilinçdışı tehdidin terk edilme, yalnız bırakılma olduğunu; suçluluktaki bilinçdışı tehdidin ise hadım edilme olduğunu belirtir.
Bir başka analitik teorisyen Lewis, utanç ve bağlanmanın kopması arasında bir bağlantı kurmuştur. Lewis’e göre utanç duygusu; bir başkası tarafından reddedilmeye karşı doğabilir, bu durumda utanç, bir başkasının kaybını benlikteki bir kayıp olarak algılamaktır.

İlgili Diğer Yazılar

Yas Sürecinde Psikolojik Yardım

Terapinin Faydaları

Terapi Yöntemleri

Bağımlılık

Madde Bağımlılığı ve Psikoterapi

Psikoterapi Nedir?

Depresyon Nedir?

Panik Bozukluk Nedir?

Yeme Bozuklukları

Yas Sürecinde Psikolojik Yardım

Ruhsal Sorunlar, Tanı ve Tedavi

Utanç Duygusu Psikolojik Gelişim ve Ruh Sağlığı, Utanç Duygusu, Utanç Duygusundan Kurtulmak, Psikoloji utanma duygusu, utanç Psikoloji, utangaçlıktan kurtulmak, utanç duymak ne demek, Terapist Moda, Psikolog Mecidiyeköy, Psikolojik Danışman Şişli, Psikolog Taksim, Psikolog Kadıköy, Moda Psikolog, Psikolojik Danışmanlık